Ομιλία Καθηγητή Χρήστου Γιαπιτζάκη

Ο Επιστημονικός Ανθρωπισμός του Επίκουρου και η Ψυχοσωματική Υγεία

Περίληψη

Ο Επίκουρος θεώρησε ότι η φιλοσοφία είναι ωφέλιμη μόνο όταν θεραπεύει τα πάθη της ψυχής, όπως αντίστοιχα η ιατρική είναι ωφέλιμη μόνο όταν θεραπεύει τις ασθένειες του σώματος. Για την αποφυγή των ανυπόστατων και ανώφελων απόψεων, ο Επίκουρος εισήγαγε τον Κανόνα, μια μεθοδολογία εμπειρικής προσέγγισης της πραγματικότητας, που περιλαμβάνει συγκεκριμένα κριτήρια αλήθειας. Η βέβαιη γνώση θα πρέπει να βασίζεται στην αντικειμενική παρατήρηση της φύσης μέσω των αισθήσεων, αφού και οι αποθηκευμένες στον νου έννοιες προέρχονται αρχικά από τις αισθήσεις. Επιπλέον, εφόσον ό,τι είναι συγγενικό με την ανθρώπινη φύση προκαλεί ευχαρίστηση και ό,τι είναι εχθρικό προκαλεί πόνο και ταραχή, η αντίληψη του καλού (ωφέλιμου) και του κακού (βλαπτικού) εξαρτάται από το ευχάριστο ή δυσάρεστο συναισθηματικό κριτήριο προσέγγισης του φυσικού περιβάλλοντος. Ο Κανόνας αποτελεί μέθοδο αντίστοιχη με την σύγχρονη επιστημονική πειραματική παρατήρηση και καθιστά την Επικούρεια φιλοσοφία την πλέον αξιόπιστη ανάμεσα σε όλες τις αρχαίες φιλοσοφίες, καθώς οι κύριες απόψεις της έχουν επιβεβαιωθεί σε μεγάλο βαθμό από την σύγχρονη Επιστήμη. Οι σύγχρονες Βιοϊατρικές Επιστήμες συμφωνούν με πολλές από τις βασικές αρχές της Επικούρειας φιλοσοφίας. Η Μοριακή Βιολογία και η Βιοχημεία συμφωνούν με τον Επίκουρο ότι η ζωή αναδύεται ως νέα ιδιότητα λόγω της διάταξης με την οποία συνδέονται τα άτομα σε ένα σύνθετο συσσωμάτωμα ατόμων (μόριο). Η σύγχρονη Βιολογία θεωρεί πως η εξέλιξη των ζωντανών οργανισμών βασίζεται στην επιβίωση των καλύτερα προσαρμοσμένων στο περιβάλλον τους, λόγω των δικών τους χαρακτηριστικών, όπως ακριβώς καταγράφει ο Επικούρειος Λουκρήτιος. Κατά αντιστοιχία με την σύγχρονη Γενετική, ο Λουκρήτιος παρατηρεί την ισότιμη συνεισφορά του γενετικού υλικού των ανδρών και των γυναικών στα παιδιά, καθώς και ότι τα βιολογικά χαρακτηριστικά κληρονομούνται με επικρατητικό, υπολειπόμενο ή ισοεπικρατητικό τρόπο. Οι Επικούρειοι περιέγραφαν την ατομική φύση των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος, που αντιλαμβάνονται οι αισθήσεις, όπως περίπου την έχει αποκαλύψει η σύγχρονη Νευροβιολογία. Ο Επικούρειος ιατρός Ασκληπιάδης ο Βιθυνός ανέφερε ως αιτία των νοσημάτων την παθολογία των μορίων, κατά αντιστοιχία με την σύγχρονη Μοριακή Ιατρική. Ο Επίκουρος εφάρμοσε την φιλοσοφική θεραπεία της θνητής υλικής ψυχής, που θεωρείται ως προγονική προσέγγιση της σύγχρονης Βιολογικής Ψυχολογίας και Γνωσιακής Ψυχοθεραπείας. Με την φυσιοκρατική και αισθησιοκρατική της προσέγγιση, η Επικούρεια φιλοσοφία είχε ως στόχο την ευδαιμονία, δηλαδή την ψυχοσωματική υγεία που μπορεί να βιώσει μέσω της φρόνησης, της αρετής και της φιλίας κάθε άνθρωπος ανεξάρτητα από φύλο, εθνότητα, και κοινωνικοοικονομική τάξη. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο σύγχρονος ορισμός της υγείας σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας προσομοιάζει με την επικούρεια περιγραφή της ευδαιμονίας.

 

Σύντομο Βιογραφικό

Ο Χρήστος Γιαπιτζάκης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Γενετικής στην Ιατρική Σχολή του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και Διευθυντής του Κέντρου Κεφαλογενετική. Έχει εκτενές ερευνητικό έργο στην Γενετική των κληρονομικών νευρολογικών παθήσεων και των συνδρόμων της κεφαλής, έχει τιμηθεί με βραβεία βασικής έρευνας σε Διεθνή και Πανελλήνια Ιατρικά Συνέδρια και έχει δημιουργήσει δύο πρωτοποριακές Κλινικοεργαστηριακές Μονάδες στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ Νευρογενετικής και Στοματοπροσωπικής Γενετικής. Έχει πραγματοποιήσει την πρώτη έρευνα αρχαίου DNA στην Ελλάδα όταν ταυτοποίησε σε αρχαιολογικό υλικό τον υπεύθυνο παθογόνο μικροοργανισμό που προκάλεσε τον Λοιμό των Αθηνών της Κλασικής εποχής του Περικλή του 430 πΧ, που ήταν η πρώτη ιστορικά τεκμηριωμένη πανδημία.

Επιπλέον, έχει ασχοληθεί με την σχέση Φιλοσοφίας και Επιστήμης. Είναι Μέλος της Επιτροπής Βιοηθικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ,  Σύμβουλος του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Φιλοσοφίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ και Ιδρυτικό Μέλος του «Κήπου Αθηνών» των Φίλων Επικούρειας Φιλοσοφίας. Έχει συγγράψει περίπου 250 διεθνείς επιστημονικές εργασίες και 6 φιλοσοφικά βιβλία, μεταξύ των οποίων: «Επικουρείων Δόξαι: Η Τέχνη της Ευδαιμονίας» (4^η επανέκδοση Θύραθεν), «Φιλοδήμου Περί Παρρησίας: Επικούρεια Ψυχοθεραπεία» (Θύραθεν) και «Επίκουρος- Επιστημονικός Ανθρωπισμός και Ευδαιμονία» (24 Γράμματα).